Có lần ông về làng Nội Hoàng
Cụ chống thuế. Kỹ nghệ đi "săn" truyện cười xứ Bắc. Cháu người ở xóm Muỗi. Biên soạn đã ra mắt bạn đọc và nhận được giải ba của Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam. 000 trang. Những năm tiếp theo. Ông coi đó như việc "mở" thêm một "cánh cửa sổ" nữa. Làng Đông Loan. Cuộc chống cự đã khiến cụ bị cách chức và đi tù. Khóa cả chuồng trâu…". Ông thấy có nhẽ ở Việt Nam nhiều làng cười nhất châu Á.
Tiếng cười ấy vang xa từ Bắc vào Nam. Theo kiểu nói đùa của ông thì các anh xe ôm đến phải thất nghiệp vì ông. Trong đó có ông Trần Quốc Thịnh. Cụ tứ đại nhà ông làm lý trưởng. Ông lên xe buýt ra Hà Nội. Hà Nội. Quan về thu thuế. #. Bà nhà này học cùng khóa đấy. Lấy xe đạp đi đến bất cứ nơi nào mình cần đi. Nhiều chuyện vừa đi đường vừa nhẩm nhớ.
Ông chỉ có công đi "nhặt" tiếu lâm. Thong dong trên khắp nẻo đường quê với chiếc xe đạp cà tàng. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Quốc Thịnh bên chồng bản thảo của mình. Điện thoại. Đi nhặt. Nghệ thuật chèo cựu truyền chìm lắng xuống từ năm 1945 và trở lại vào năm 1957 khi Đảng và Nhà nước có chủ trương phục hồi vốn cổ. Ông liền giải đáp: "Vâng.
Tác giả đi nhặt truyện cười bắt chặt lấy tay cậu ta: "Nói tức giỏi nhất là người ở đó. Bị chạm vào tự ái. Chỗ vui có chuyện vui. Nếu dành cho ông chữ "lạ" thì cũng đúng bởi cũng chả mấy ai bắt chước được ông.
Nhờ sự khích lệ của bạn bè. Trước khi trở thành một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và nổi danh với những kỳ tích đi săn tiếu lâm xứ Bắc. Mọi thứ với ông là duyên nghiệp. Cụ cho giai làng đập vỡ mảnh sành của vung hồ (cái đựng nước gánh ra đồng) mang đến trình quan huyện.
Dù ở đâu trong đất Hà thành. Nói cho người khác tức mà không giận là nghệ thuật nhưng cậu lại nói tức được cả người nghiên cứu nói tức mới hay chứ. Ông nổi hứng với nghệ thuật chèo và viết ra tấu hề "Hòn vôi kể chuyện" và tấu tự sự "Chẳng có việc gì khó". Cuốn nhiều là 2. Nghiên cứu văn hóa dân gian và mỗi năm xuất bản trung bình 1 đến 2 đầu sách. Tấu hề trên sàn diễn chèo quần chúng. Ông Thịnh có tên trong danh sách giảm biên chế của phòng Văn hóa huyện và chuyển sang làm công nhân Xí nghiệp Vôi Nam Thắng ở Đáp Cầu.
Năm 40 tuổi ông Thịnh mới làm sinh viên khoa Văn của Trường Đại học Tổng hợp Văn (khóa 1976 -1980).
Kháng chiến có chuyện kháng chiến. Lúc này ông đã 40 tuổi. Quê ông ở làng Thất Gian. "Trong hang đá" (1989). Ai mượn ông sách gì cứ để lại địa chỉ. Ông Thịnh đem bà xã đi cùng.
Chả ai là không biết đến ông Trần Quốc Thịnh. Bắc Ninh. Chỗ buồn có chuyện buồn. Hậu duệ chèo chiếng Bắc. "Thánh Tam Giang và sự tích thờ thần" (1990). "Phải". Khi trở về. Khi ấy. Lời hát động chạm tới quờ quạng những thói hư tật xấu của quan tham như một sự giải tỏa cho những người dân bị áp bức… Cụ tứ đại mất. Cần mẫn. Bác không biết cháu.
Có người hỏi: "Bà xã nhà bác chắc cũng học cùng khóa chứ?". Đỗ 3 người. Quan tưởng bạc trắng đổ ra thấy toàn mảnh sành. Năm dân đói. Giả làm khách đến các nhà đám ngồi vào mâm ăn uống cùng khách. Giá trị của truyện cười là khi người ta vui.
Bố ông mất năm 49 tuổi và gánh chèo dân gian làng Thất Gian cũng tan rã.
Châu Phong. Ông nói tiếp ngay: "Bà ấy giỏi nhất môn khóa cửa. Với 27 đầu sách. Theo chủ trương "đại học hóa cán bộ". Để ở Bắc Giang. Đọc truyện ông Thịnh chán lắm! Hay gì mà hay". Ông cũng nói: "Nhờ có bà cùng khóa này nuôi 6 người con trưởng thành mà tôi yên tâm đi lang thang trong dân gian để làm nghiên cứu".
Ông chọn đề tài "phét lác. Nhiều người cho rằng: truyện cười là truyện chống lại thần thế cầm quyền. Những mạch nguồn mới về truyện cười được khai mở và nối dài hơn con đường sưu tầm của ông trên mảnh đất Kinh Bắc. Chẳng lệ thuộc vào con cháu đưa đón. Khi sách xuất bản. Trước đông đủ quan khách của gia chủ. Ở Phú Thọ có làng cười Văn Lang. Ông vẫn sở hữu một trí nhớ tuyệt trần. Bản thảo viết tay lên tới hàng chục kilôgam giấy.
Tính trào lộng của nghệ thuật hát chèo đã làm nên tiếng cười dân gian vừa hóm hỉnh thông minh vừa có chút đắng cay kiểu hài kịch. Trong hành trình đi "săn" của trời cho này. Hợp tuyển "Tiếu lâm xứ Bắc" 3 tập do ông Trần Quốc Thịn sưu tầm. Hiện tại. Ông Thịnh đi nhiều đến nỗi trở nên người quen của làng Nội Hoàng.
Trong một hội thảo về văn hóa. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Quốc Thịnh năm nay đã 76 tuổi.
Quay sang định cho cậu trẻ một bài học. Trong đó riêng xứ Kinh Bắc đã chiếm tới 14 làng. Dân gian mới là người kể
"Thổ công thủy lợi" (năm 1968). Đó là cách giới thiệu mang đặc nét hóm hỉnh nghề của ông vậy. Ông chuyển từ đội văn nghệ địa phương về phòng Văn hóa của huyện Quế Võ làm đảm đang đội nghệ thuật không chuyên của huyện. Giao lưu với mọi người là niềm vui của ông. Đi hỏi han. Chắp vá nhùng nhằng.
Người nghe ý chừng đang kính nể. Khi làm luận văn tốt nghiệp đại học. Ông nội của ông còn nửa cái đầm bán nốt để nuôi phường chèo và đi khắp nơi biểu diễn. Trong một hội nghị. Lúc đầu ông chỉ có ý định sưu tầm chừng 50 truyện làm tỉ dụ. Sự thâm. Ông Thịnh ngồi ngay phía sau.
Năm 1968. Ông sinh ra trong một gia đình có 4 đời đi hát chèo. Ông Thịnh bắt đầu chuyên chú nghiên cứu "làng cười của xứ Bắc". Đồng nghiệp. Năm 1970. Các đầu sách khác của ông Thịnh tiếp được xuất bản. Được gặp gỡ. Cụ đã bán ruộng với nửa cái đầm cá và lập gánh hát chèo làng Thất Gian. Tinh thần lạc quan và đầy tâm huyết với công việc. Nhưng ông đã học ra học. Chuyện trò. Trong đó có "Truyện làng cười xứ Bắc" (1987-1988).
Ông Thịnh đã đi theo gánh chèo từ làng trên đến xóm dưới khắp nơi trong vùng. Ông Trần Quốc Thịnh đã để lại dấu ấn trong các vai diễn. Quá trình đi "săn" đã đưa ông tới một niềm đam mê mới.
Người địa phương mới biết tiếng cười dân gian của làng mình được một nhà nghiên cứu trông ngoài mặt rất nông dân ấy nhặt nhặt.
Nhưng cháu biết bác lâu rồi. "Sản xuất tiết kiệm"… Đặc biệt. Kể cho nhau nghe và cùng cười. Hòa bình có chuyện Tiếu lâm thời hòa bình. Tự nhiên mà kể bắt người khác cười thì nhạt lắm. Bực mình ông lại đi xe về làng hỏi lại. Truyện cười sinh ra từ dân gian". Gánh chèo làng Thất Gian còn 7 người; 5 người đã mang theo tiếng chèo cổ về với tiên sư. Ham. Kiêm diễn viên. Đúng không hổ danh đất Nội Hoàng cả làng nói tức".
Học giỏi lắm". Sưu tầm ra cuốn "Những lời bông trong chèo". Anh chàng gióng tiếng lên cho cả làng nghe thấy: "Ôi. Với ý thức là hậu duệ chèo làng Thất Gian. Tối về chép ra giấy. "Quần thể văn hóa Phả Lại - Đại Phúc" (2000). Gom nhóp thành một kho tàng quý. Tối về đi học bổ túc văn hóa đến hết phổ thông. Kho báu truyện cười - càng phá hoang ông Thịnh càng hứng. Sức khỏe bền bỉ.
Yên Dũng. Phải có duyên lắm đấy. Ông đã gửi tâm can của người tiếc nhớ tiếng chèo cổ truyền vào sự dày công nghiên cứu.
Chuyện ăn chỉ là phụ mà chuyện nghe mới là chính. Người Hà Bắc thời ấy biết ông Trần Quốc Thịnh qua vai anh Nô trong vở chèo "Quan Âm Thị Kính".
Người ta can ông ở tuổi ấy đừng cắp sách đi học nữa. Hoặc hứng lên. Ông thành công với những vai tấu hề và tấu kể chuyện như "Câu chuyện lúa xuân" (năm 1964). "Văn hóa ẩm thực Kinh Bắc". Đầu đội mũ cát. Khi đi nghiên cứu. Nói ngang cành bứa là văn hóa" khiến thầy Đinh Gia Khánh hướng dẫn luận văn rất băn khoăn. Lúc đó cậu mới cười rõ tươi bảo: "thú thực với bác.
Có những đêm. Ở Quảng Trị có làng nói Trạng Vĩnh Hoàng. Phải chăng nhà nghiên cứu dân gian về tiếu lâm như ông được hưởng nhiều "thuốc bổ" nên đến giờ ở tuổi 76. Có một cậu chỉ vào ông mà hỏi người bên cạnh: "Có phải đó là ông Trần Quốc Thịnh?". Năm 1976. Đề tài này ông đã được điểm 9 trong kỳ tốt nghiệp. Thời gian học đại học. Ban ngày ông tham dự sinh sản. Vậy mà lần ông đi ăn cỗ ở huyện Yên Dũng.
Hàng chục năm nay. Mọi người giao lưu với nhau. Cuốn ít cũng 100 trang. Mọi người được một phen cười. Tức quá lệnh đánh cụ. Ông vừa được truyền dạy vừa biên chép tích chèo cổ từ thời đó. Ông Thịnh lại cho rằng: "truyện cười tức là rừng cười. Ông Thịnh quả là một tấm gương sáng về tinh thần lao động….
Tiếng cười trong Tiếu lâm luôn là thuốc bổ trong đời sống thường nhật". Bắc Ninh. Truyện ông này toàn đi chép. Thôn Trung. Rồi đến đời thầy bu ông lại đặt gánh chèo 12 diễn viên lên vai đi tiếp. Có người cao hứng gọi ông là vua kể chuyện cười xứ Bắc khiến ông nổi đóa lên với sự "phong tước" ấy: "Tôi không kể.
Dưới chế độ tốt đẹp của chúng ta. Về đến nhà lấy bút ra ghi lại quên mất. Tỉnh đã cử 5 cán bộ đi thi đại học. Tiếng cười vẫn cần dùng để phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội. Nếu bận không mang trả lại được ông vẫn vui vẻ đến lấy lại. Ông có 4 chiếc xe đạp. Ông cứ cần mẫn rong ruổi trên chiếc xe đạp cà tàng đi hết làng trên xóm dưới để "săn" truyện cười dân gian.
Năm 1987. Cụ cùng các trai làng du đổ cửa huyện rồi chạy. Không còn truyện "truyện cười" nữa. Truyện cười nó đột nhiên nó kể. Ông ghi nhớ lại trong đầu. Quế Võ.
Khóa cổng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét