Tạo hứng cho học trò từ những di sản gần gụi nhất

Một buổi học lý thú Đầu năm học 2012 - 2013, trường Tiểu học Nguyễn Khả Trạc đã thí điểm thành công việc tổ chức cho học trò đến học tập tại nhà thờ dòng họ Nguyễn Khả, nơi thờ vị danh nhân mà nhà trường mang tên. Đây là lần trước nhất, một trường trên địa bàn Hà Nội chủ động mời tham mưu xây dựng chương trình dùng di sản trong dạy học, không chuẩn y bất cứ một dự án nào. Danh nhân Nguyễn Khả Trạc (1598-1672), tên thật Nguyễn Văn Trạc, là người làng Mai Dịch, Từ Liêm (nay thuộc phường Mai Dịch, quận Cầu Giấy, Hà Nội). Ông đỗ Đệ tam giáp đồng tấn sĩ xuất thân vào năm Tân Mùi 1631, được ghi danh ở bia Văn Miếu. Nhà thờ được xây dựng ngay sau khi ông từ trần, trên mảnh đất ông sống lúc nghỉ hưu ở xóm Thị, phường Mai Dịch. Mấy trăm năm trôi qua, khuôn viên và ngôi nhà thờ vẫn được bảo tàng, 14 đạo sắc phong chức tước cho ông và bức hoành phi “Liêm Quận công” vẫn được lưu giữ tốt, đặc biệt gia đình vẫn còn giữ được chiếc đòn kiệu kiệu ông về làng lạy tạ tổ tiên và bác mẹ khi ông đỗ tấn sĩ. Nhà thờ đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa năm 1995. Học sinh chăm chú nghe giới thiệu về nhà thờ dòng họ “Hàng năm, vào dịp khai học hoặc trong các chương trình giáo dục truyền thống, nhà trường vẫn bộc trực mời đại diện dòng họ Nguyễn Khả sang chuyện trò về cụ Nguyễn Khả Trạc. Đó là người cháu đời thứ 14 của cụ và cũng là người đang nhòm nhà thờ. Nhà trường cũng trực tính sang thắp hương ở nhà thờ, nhưng chưa bao giờ nghĩ có thể tổ chức cho học trò học ở đó. - Cô giáo Hiệu trưởng Lê Thị Thủy tâm tư - Khi có sự đề xuất của cô giáo Minh Loan, đay đả lớp 5 của nhà trường, và được sự tham vấn của Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn hóa (CCH), chúng tôi đã quyết định làm chương trình thí nghiệm giáo dục di sản địa phương. Kết quả chưa thật hoàn hảo, nhưng đã mở ra cho chúng tôi một hướng tiếp cận mới cho hoạt động giáo dục, đặc biệt là phương pháp giáo dục bằng trải nghiệm. Các em học trò của chúng tôi đã tỏ ra vô cùng thích thú.” Kết quả khả quan “Chủ đề chúng tôi chọn lựa cho các em đến tìm hiểu tại nhà thờ Nguyễn Khả là chủ đề “Vinh quy bái tổ”. Đây là một phần trong chương trình giáo dục đạo đức cho các em học trò khối 5. Để thực hiện bài học này, chúng tôi đã kết hợp với cả chương trình giáo dục lịch sử, văn hóa địa phương. Phần tri thức thì như vậy, nhưng phần thực hành thì các em lại áp dụng được nhiều kỹ năng khác: nghe, quan sát, ghi chép, chụp ảnh, sưu tầm tư liệu, viết cảm thụ, sử dụng máy vi tính để xây dựng bài thuyết trình… Kết quả của một buổi học như vậy với chúng tôi là rất tốt. Điều đáng nói hơn, là cả học trò và phụ huynh đều rất hứng thú và mong muốn có nhiều buổi học thực tế như vậy.” Cô giáo Phạm Minh Loan cho biết. Trước khi đến di sản, các em học sinh sẽ được cô giáo dành 30 phút của giờ sinh hoạt giới thiệu về chủ đề các em sẽ tìm hiểu. Cùng các em tìm hiểu một số khái niệm khó như: vinh quy, bái tổ, sự khác nhau giữa việc thi đỗ đạt xưa và nay. Cô giáo chỉ dẫn các em tìm và sưu tầm các tranh ảnh, tư liệu liên hệ đến chủ đề và cụ Nguyễn Khả Trạc. Buổi học ở nhà thờ kéo dài 60 phút. Các em được ông Nguyễn Khả Thị, cháu thứ 14 của cụ Nguyễn Khả Trạc kể chuyện về cụ và ngôi nhà thờ, sau đó các em được tự do tìm hiểu dưới sự chỉ dẫn của cô giáo thông qua bộ phiếu điều tra được chuẩn bị trước. Cô giáo cũng chỉ dẫn các em làm việc theo từng nhóm nhỏ để có kết quả diễn đạt trước lớp vào tiết học đạo đức tới. Di sản xung quanh chúng ta khôn cùng phong phú. Học bằng di sản không phải là quá khó và cao siêu. Vấn đề là chúng ta có thật sự muốn bắt tay vào thực hiện hay không? “Sản phẩm của các nhóm biểu thị trên lớp đã làm tôi thật sự ngạc nhiên. Các em có thể dựng được cả một đoạn video ngắn với các bức ảnh chụp được cùng lời thuyết trình về việc vinh quy của cụ Nguyễn Khả Trạc, những đóng góp của cụ sau khi cụ từ quan. Một nhóm khác với bài thuyết trình bằng Powerpoin, các em đã nói về truyền thống uống nước nhớ nguồn, hàm ân cha ông qua việc bảo vệ và giữ giàng ngôi nhà thờ họ này. Tôi đã thật sự bất ngờ về những sáng tạo của các em. Nó vượt lên cả chủ đề mà chúng tôi muốn chuyển tải cho các em. Rõ ràng, chỉ cần đầu tư một tí, chúng ta đã có thể tạo cho các em niềm hứng học tập và sáng tạo ngay từ chính những di sản rất gần gũi.”- Cô giáo Loan tâm sự. Trộm nghĩ, nếu có nhiều trường chủ động như trường Tiểu học Nguyễn Khả Trạc trong vấn đề sử dụng di sản trong dạy và học thì kiên cố các em học trò sẽ có nhiều cơ hội học tập và trải nghiệm di sản hơn. Và điều quan trọng, các em sẽ có thêm nhiều thời cơ để đoàn luyện các kỹ năng sống, phát huy được sức sáng tạo, các em sẽ thêm yêu ngôi trường của mình, yêu quê hương và kiêu hãnh với những gì tổ sư đã để lại. Phạm Kim Ngân (Trọng điểm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn hóa)